TASAVVUF EHLİNİN HADİS RİVAYETİ

Her fırsatta sünnete bağlılıklarını ifade eden tasavvuf ehlinin hadis rivayetine karşı bir muhalefet içinde olmamaları gerektiği ilk akla gelen husustur.Bu noktadan bakıldığında konu biraz daha ayrıntılı incelendiğinde hadis rivayetine sufilerin, muhaddis ve fakihler kadar önem vermedikleri anlaşılır.Böyle bir neticeye onların söz ve fiillerine bakarak varmak mümkündür.Pek çok sufilerin tasavvufa intisaplarından sonra bu meşguliyetlerini tamamen bırakarak kendilerini ibadete verdikleri görülmektedir.Bunlara tabakat ve teracim kitaplarında işaret edilir.Mesela İbn Hibban(ö.354/965) bundan dolayı çoğu sufi için "zühd ve ibadetin galip geldiği kimselerdendir.Öyleki hıfz ve itkandan gafildir" ifadesini kullanır.Bu isimler arasında Abbad b. Abbad es-sufi ez-zahid, Selm b. Meymun ez-Zahid er-Razi, Abdülvahid b. Zeyd el-Abid zikredilebilir.
Sufilerin hadis rivayeti ile ilgili tutumlarını kendi sözlerinde bile görmek mümkündür.Hasan Basri (ö.110/725) şöyle der:"İstediğiniz kadar ilim öğrenin.Allah'a yemin olsun ki ilimle amel edinceye kadar Allah size ecir nasip etmeyecektir.Sefihlerin gayreti rivayet etmektir.Alimllerin gayreti ise riayettir"
Fudayl b.Iyaz da (ö.187/802) Kendisine hadis rivayet etmesini isteyen İshak b. İbrahim'e şöyle cevap verir:"Benden dinarlar isteseydi, bu bana hadisten daha kolay gelirdi.Şayet bildiğinle amel etse idin, bu seni hadis semaından alıkordu."
Bişr Hafi ise (ö227/841) dünyada aziz ahirette salim olmak isteyene hadis rivayet etmemesini söylerdi.
Sufilerin söz ve fiillerinde hadis rivayetine karşı ortaya koydukları tavır hemen hemen böyledir.Hadise olan sevgi ve bağlılıklarını her fırsatta belirten ve bu husustaki sevgilerinden asla şüphe edilmeyen bu grubun hadis rivayetine karşı gösterdikleri bu tavrın sebeplerini görmek mümkündür.Bu sebepler:

1.Riya endişesi
2.Kibir
3.Nefsin arzusuna muhalefet etme
4.içinde bulundukları halet-i ruhiye
5.İbadetlere ve diğer dini vazifelere engel olma düşüncesi
6.Hadis rivayetinin dünyalık elde etme amacı haline gelmesi
7.Hadis rivayetinin aldığı şekil ve hadisçilerin durumu
8.Hadis rivayetinin taşıdığı mesuliyet
9.işini ehline bırakma arzusu

Sufilerin hadis tahsili ve rivayetine karşı tutum ve tavırların sonucunda, kendileri için mazur sayılacak sebepeler olsa da bu durum onların nakil ve rivayetlerinin değerinin düşmesine, hadis eğitimlerinin ve sahih hadis bilgilerinin azalmasına ve yazılan malzemeyi imha etmeleri gibi hoş olmayan sonuçlara neden olmuştur.
Ancak bu ilişkinin doğurduğu sonuçlar bakımından şunları söylemekte fayda var:Tasavvuf ehlinin hadis rivayeti konusunda muhaddislerin gösterdiği hıfz ve rivayet için bilinen titizlikleri ile öğrenip naklederken tasavvuf ehli, hadisleri bir işrad vesilesi ve ahlaki öğüt şeklinde değerlendirmişler; hadisleri mana ile rivayet etmişler ve hadis rivayetinde özellikle sened konusu üzerinde pek fazla durmamışlardır.Mutasavvıfların bir kısmının eserlerinde görülen zayıf ya da mevzu hadislerin varlığının sebebi budur.

KEŞF, İLHAM VE RÜYA YOLUYLA HADİS RİVAYET ETMLERİ

Keşif, ilham ve rüya yoluyla hadis elde etmek veya elde edilen hadisleri, yine bu yollarla Hz.Peygamber'e tashih ettirme işi çoğunlukla Sufilerin başvurduğu metodlardan birisidir.Sufilere göre akıl ve nakil belli ölçülerde dini bilgilerin kaynağı olmakla birlikte en ulvi ve kutsal dini bilgiler KEŞİF VE İLHAMLA elde edilir.Onlara göre kitaplarda tedvin edilmiş nakli ilimler sınırlıdır.Nakli ilimleri tahsil eden kimse o sahada belirli bir doyuma ulaşır.Ancak vehbi ilimlerin kaynağı bizzat Allah olduğu için ardı arkası kesilmez.
Hadis ehli tarafından tasvip edilmeyen ve sufilerin benimsemiş olduğu rüya, keşif ve ilham ile hadisleri rivayet ve tashih etme metodu pekçok sufide görülmektdir.Şarani sufilerin bu konudaki metodunu hadisin nakledilmesiyle ilgili hususları anlatırken ortaya koyar:"Hadislerin doğruluğu, ya naklen ya da Hz. Peygamber (sav)'e sormak suretiyle anlaşılır.Bir hadiste nakil yönünden zayıflık ve tutarsızlık varsa, uyanıkken, şifahi olarak ve anında bulunan Hz.Peygamber'den (sav) sorulması gerekir.Şayet hadisi anlatanlar gerçek muhaddis iseler ve hadiste Hz.Peygamber(sav)'in anlatış tarzına uyuyor ise artık bu hadisi Hz.Peygamber (sav)'den sormaya luzum yoktur."Yine Şarani şöyle anlatıyor:Suyutinin arkadaşlarından Abdulkadir Eş-Şazeli'de Suyutinin eliyle yazılmış bir kağıt gördüm.Ondan Kayıtbay nezdinde şefaatte bulunmasını isteyen birisine göndermişti.Suyuti bu kağıtta bizzat kendisi şöyle diyordu "Ey kardeşim bilesinki şu ana kadar ben yetmiş beş defa Rasulullah'la (sa) uyanıkken konuşmada bulundum.Valilerin yanına girdim diye Hz.Peygamberin benden perdeleneceğinden korkmasam kaleye(saraya) çıkar, senin için sultanın yanında şefaatte bulunurdum.Muhaddislerin kendi metodlarıyla zayıf buldukları hadislerin sahihleştirilmesinde ona muhtacım.Yani şüphelendiğim hadisleri sorup cevabını  alıyorum"Bu açıklamalardan kendine has metodlarla hadis rivayet edenlerin bulunduğu ve bunların sufiler olduğu anlaşılmaktadır.

İSLAMİ ARAŞTIRMALAR DERGİSİ (HADİS-SÜNNET ÖZEL SAYISI)

devam edecek İnşaAllah 

HADİSLERİ KENDİ ANLAYIŞLARI DOĞRULTUSUNDA TE'VİLE YÖNELMELERİ


Diğer İslami disiplinlerde olduğu gibi tasavvufunda bir ilim ve hayat tarzı olarak İslam müesseseleri arasında yerini alması, bu ilim mensuplarını kendi görüş, yaşayış ve düşüncelerini teyid etmek maksadıyla Kur'an ve hadisten deliller aramaya yönlendirdi.Sufilerde bu amaçla düşüncelerini teyid için ayet ve hadislere yönelerek deliller aradılar.Ayet ve hadislerde düşüncelerine ugun anlam yoksa nasları o görüş istikametinde kendilerine has metodlarıyla te'vile çalıştılar.Bundan dolayı pek çok tasavvufi hadis şerhi ortaya çıkmıştır.
Şimdi sufiler tarafından bazı hadislerin nasıl anlaşılıp şerh ve te'vil edildiğiyle ilgili birkaç örnek verelim:


"İlim Çin'de de olsa arayınız"

Ankaravi'ye göre hadiste geçen ilimden murad İlm-i ledündür.Çin'den maksat yakin ve temkin ehli mürşidlerin vücudlarıdır.Bu vucudlar irfan ve ilimlerin mahalladir.Salik bir mürşid-i Rabbani ve vesile-i Yezdani için seyahat edecek.Onu arayıp bulacaktır.
Ebu Burde babasından rivayetle naklediyor:
Rasulullah (sa) bize Necaşi'nin ülkesine gitmemizi emretti.(Ebu Burde'nin babası rivayetine devam ederek)Habeş Kralı Necaşi'nin müslümanlığı kabul etmesi ile ilgili hikayeyi şöyle anlattı.Necaşi:" Hz.Muhammed (sav) Allah'ın Rasulu olduğuna şahadet ederim.O Hz.İsa'nın (as) müjdelediği kimsedir.Bu meliklik görevini yüklenmeseyim, ona gider ayakkabılarını taşırdım" dedi.
Eşref Ali "Şeyhlerin ayakkabılarını taşımak" başlığı altında şunları söyler:
Büyüklerin ayakkabılarını taşımak şeref olarak kabul edilmektedir.Hadiste bunun özendirildiği açıktır... (sadece gülüyorum, bu yorumu yapana da bu yoruma inananlara da  )

Fikirlerinize katılıyorum.Bu yanlış anlayışın köklenmesindeki en büyük etken kendi saltanatlarını güvence altına almak isteyen hükümdarlardır.Onlar bir kelami görüşü  savunmuşlar ve siyasi mezheplerde de bu görüşe bağlanılmasını istemişlerdir.Mesela Abbasi halifelerinden Me'mun kendi fikrinde olmayan alimlere işkence etmiştir.Yine saltanat sahipleri kendi çıkarları uğruna hadis uydurulmasına göz yummuşlardır.Bunun sonucunda da İslam alemine kör bir taassup ve hurafeler yığını miras olarak kalmıştır.